Extreem luid en ongelooflijk dichtbij

Voor deze opdracht heb ik het boek Extreem luid en ongelooflijk dichtbij van Jonathan Safran Foer gelezen, en ik vond het prachtig. Het gaat over Oskar, een buitengewoon intelligente, negenjarige jongen die zijn vader is verloren bij de aanslagen op het WTC in 2001. Na zijn begrafenis vindt hij in de kast van zijn vader een sleutel, en met de hulp van nog een aantal aanwijzingen gaat hij op zoek naar het bijpassende slot. Verweven met Oskars zoektocht vertelt Foer ook het tragische liefdesverhaal van de gootouders van de jongen. Het resultaat is een ontroerend, maar vaak ook hilarisch boek, over liefde in alle soorten en maten.

Ik heb er vrij lang over gedaan om het boek te lezen (een paar weken), omdat het geen boek is dat je in een sneltreinvaart mag uitlezen, maar in kleinere stukjes. Om het volledig te kunnen begrijpen moet je het af en toe eens weg leggen, om alles te laten doordringen en ieder woord een plaats te kunnen geven. Maar dat draagt alleen maar bij aan de schoonheid van het boek.

Voor het lezen van dit boek heb ik rustige plaatsen opgezocht, ver weg van de bewoonde wereld. Normaal heb ik er weinig problemen mee om te lezen met de tv of een streepje muziek op de achtergrond, maar deze keer had ik rust en stilte nodig, meer dan ik aanvankelijk verwacht had. De roman vond dan ook al snel een plekje op mijn nachtkastje, en de woorden van Foer werden een tijd lang mijn vaste slaapliedje. Dat heeft gemaakt dat ik meer in het boek zat, bijna deel uitmaakte van Oskars wereldje, en meevoelde met zijn gedachten en emoties.

Het leukst vond ik de stukken waarin Oskar zelf aan het woord was, en de ontwapenende manier waarop hij de wereld om zich heen beschrijft. Maar ook de stukken waarin zijn grootvader vertelt over de gebeurtenissen in zijn verleden, hebben mij meer dan eens ontroerd. Ik denk niet dat je in dit boek stukken zou kunnen overslaan, omdat elk detail, elke gebeurtenis op een of andere manier betekenis heeft in het verhaal. Maar ik hou er sowieso niet van om stukken van een boek weg te laten; het feit dat de auteur de moeite heeft genomen om een stuk neer te schrijven en in het boek te laten, wil toch zeggen dat het belang heeft, dat het de moeite waard is om te lezen?

Als ik dit boek in 3 woorden moet omschrijven zou ik kiezen voor: ontroerend, uitzonderlijk, en hartverscheurend. Ontroerend, omdat de auteur de emoties van alle personages zo mooi beschrijft, dat je ze bijna zelf voelt. Niet alleen verdriet, maar ook wanhoop, liefde, geluk en nog vele anderen komen aanbod. Ook Oskars ontwapenende manier van praten en denken (en hoe Foer die heeft neergeschreven) zijn vaak erg aandoenlijk. Uitzonderlijk, omdat het een boek is zoals je er nog nooit eentje gelezen hebt. De auteur heeft een speciale schrijfstijl, en foto’s, lege of zwarte pagina’s en tekeningen zijn geen uitzondering. Hartverscheurend, want Oskar gaat gebukt onder schuldgevoelens, omdat hij het laatste telefoontje van zijn vader, vanuit het instortende gebouw, niet beantwoord heeft. Dit wordt pas op het einde duidelijk, maar het is wel de reden van zijn zoektocht: om die te verzachten. Dat zo’n jong kind die last alleen moet meesleuren, i s verschrikkelijk.

Er is één zinnetje dat tijdens en na het lezen in mijn hoofd is blijven hangen. Op zijn zoektocht maakt Oskar kennis met zijn buurman meneer Black, een oud-oorlogsverslaggever. Die vergelijkt een oorlog met het omhakken van een boom. En wanneer Oskar vraagt wie er dan gewonnen heeft, zegt hij “De bijl heeft gewonnen! Zo gaat het altijd!” . En hij heeft gelijk. Want in een oorlog zijn er geen winnaars, behalve de wapens. Er zijn enkel slachtoffers. De stijl van het boek is goed aangepast aan de personages: je merkt een duidelijk verschil tussen de stukken waarin Oskar aan het woord is, en bijvoorbeeld die waarin zijn grootvader spreekt.

Het boek draait voor een groot deel om de aanslagen op 11 september 2001, die we natuurlijk allemaal kennen van in de media en op school. Maar het werpt er wel een andere blik op, het verhaal brengt veel meer het menselijke achter de ramp naar boven: hoe Oskars mama posters met de foto van zijn papa ophangt na aanslag. En hoe heel New York vol hangt met van die posters, een stad vol verdwenen mensen. Hoe Oskar bang wordt voor het openbaar vervoer, hoge gebouwen, vreemdelingen. Hoe zijn oma constant in contact probeert te blijven met hem, uit angst om na haar zoon ook haar kleinzoon kwijt te raken. En hoe zijn mama nooit meer van iemand anders zal houden. Ook de bomaanslag in Dresden, tijdens de Tweede Wereldoorlog, heeft een plek in het boek.  In een brief aan de zoon die hij heeft achtergelaten, schrijft Oskars grootvader over de dag waarop hij (en Oskars oma) alles verloren heeft. Die brief was voor mij een van de mooiste en meest ontroerende stukken van het boek.

Er zaten een heel aantal verrassende elementen in het boek: niet alleen in het verhaal zelf, maar ook in de lay-out, het visuele aspect van het boek. Tussen de tekst kan je vaak foto’s vinden, of lege pagina’s, pagina’s met maar één woord of zin erop… Dit maakt het geheel wat interessanter, en zorgt ervoor dat alles  levendiger wordt. En op de laatste vijftien bladzijden staan foto’s van een man die uit één van de torens springt. Als je die heel snel na elkaar voorbij laat bladeren, zie je de man bewegen. Alleen valt hij niet naar beneden, maar omhoog. Naar zijn redding en hoop toe, in plaats van de afgrond van de dood in.

Kortom, ik vond het echt een heel mooi boek, zeker een aanrader voor wie eens een verhaal wil lezen over liefde en verdriet, over afscheid nemen en verwelkomen, over het leven en de dood.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s